Shock Doctrine
Shock Doctrine

The Shock Doctrine

Naomi Klein heeft haar naam als gedegen en creatief onderzoeksjournalist en schrijfster gevestigd met de bestseller No Logo waarin de 'corporate globalisation' gefileerd werd. Met The Shock Doctrine poneert ze een theorie die het neoliberale gedachtegoed ontmaskert en doet ze een doctrine uit de doeken die beangstigend en doortrapt is. Hoofdverdachte is de econoom Milton Friedman uit Chicago die niet alleen bedenker maar ook uitvoerder is van een filosofie die een extreme vorm van laissez-faire kapitalisme opdringt aan nieuwe markten.

Laissez-faire kapitalisme is een ongereglementeerde vorm van marktwerking die op alle vlakken van een maatschappij dient doorgevoerd te worden en die een radicale afschaffing vraagt van sociale voorzieningen. Hierdoor wordt een extreme tweedeling veroorzaakt en een afzetmarkt gecreëerd voor producten vanuit de eigen (amerikaanse) markt. Laissez-faire kapitalisme is zeer impopulair onder de algemene populatie van bijna alle landen.

Hoe kun je dan toch zorgen dat een land zijn economie omgooit en de maatschappelijke verantwoordelijkheden in de steek laat? Shock! Milton Friedman was als adviseur actief voor generaal Pinochet toen hij in Chili dood en verderf zaaide en de bevolking in shock bracht. Hij zette een nieuwe economie voor hem op. Hij was in Rusland toen Jeltsin de olichargen aan de macht te hielp. Hij maakte school als revolutionair die de ideeën van de 'linkse' Keynes eindelijk niet alleen tegensprak, maar ook om zeep hielp in Zuid Afrika (onder Apartheid), Polen, Amerika, et cetera.

Maatschappijen onderwerpen aan neoliberale, extreme vrije markt systemen doe je doe door tijdens een extreme shock een 'rampenkapitalisme' in te voeren. In Chili was het een coup, in Rusland een revolutie, in Azië een economische crisis. Oorlog is een nuttig instrument voor het vernietigen van overheidsbezit en sociale wetgeving. Een schone lei. Geen reglementering meer. Geen geld lekken aan zwakkeren.

Het is geen verrassing dat Milton Friedman de idool was van Margret Thatcher en van George W. Bush... Die laatste startte met mede-adepten Dick Cheney en Donald Rumsfeld twee oorlogen. Twee oorlogen in landen waar een schone lei werd gecreëerd die onthutsend snel werd ingevuld. Voordat er ook maar enige sprake was van wederopbouw werden in Irak en Afganistan voor ettelijke miljarden aan financiële en economische opdrachten uitgedeeld aan bedrijven als Halliburton. En wie was jarenlang directeur van Halliburton? Dick Cheney. Klein beschrijft hoeveel geld er door grote multinationals met beangstigende banden verdient wordt in de geldverslindende oorlogen in het Midden Oosten en die oorlogen lijken een stuk minder uitzichtsloos en een stuk functioneler.

The Shock Doctrine werd gepubliceerd voordat de wereldwijde economische crisis uitbrak. Het IMF waarvan Klein beschrijft dat het gedomineerd wordt door Friedman-adepten slaat direct toe door overal waar het slecht gaat keiharde eisen te stellen aan regeringen voordat noodhulppakketten beschikbaar gesteld worden. Griekenland is het meest trieste voorbeeld: de sociale voorzieningen moeten op mensonterende wijze gesloopt worden.

Maar ook in ons eigen land moet de broekriem van de zwakkeren keer op keer aangehaald worden van een regering die de sterke schouders bevoordeelt volgens het adagium dat dat nu eenmaal de manier is om de crisis te lijf te gaan. De shock die we nu doormaken wordt gebruikt om de vrije markt vrijer en machtiger te maken. Als we een alternatief zouden kennen en we zouden erin geloven, zouden we dan meegaan in het rechtse beleid van de huidige regering?